«Η προσωπικότητα, την οποία σήμερα υποδεχόμαστε με ιδιαίτερη χαρά στη χορεία των επιτίμων διδακτόρων του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, είναι από τις ελάχιστες στο διεθνές στερέωμα που συνέλαβαν πολύ νωρίς τη θεμελιακή σημασία της εκπαίδευσης στην οικοδόμηση περιβαλλοντικής συνείδησης στους πολίτες μέσω της γνωριμίας και της καλλιέργειας της αγάπης προς τον θαυμαστό κόσμο που μας περιβάλλει και δημιούργησαν με τρόπο υποδειγματικό την εστία και τις υποδομές για την ανάπτυξή της στη χώρα μας». 

Μετά την αναγόρευση, σε κλίμα συγκίνησης και ευφροσύνης για την αναγνώριση των αγώνων της για την οικολογία και το περιβάλλον, πήρε τον λόγο η κ. Νίκη Γουλανδρή: «Eίναι δύσκολο την ώρα που δέχομαι μια τόσο υψηλή διάκριση –είπε από του βήματος η τιμηθείσα– να εκφράσω αυτό που πραγματικά αισθάνομαι λόγω της συγκίνησης που με κατέχει. Θέλω να εκφράσω τις βαθιές μου ευχαριστίες στον πρύτανη καθηγητή κ. Γεώργιο Ζέρβα, στον πρόεδρο καθηγητή κ. Ελευθέριο Τζάμο και στα μέλη του Τμήματος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής, καθώς και στον καθηγητή και πρώην πρύτανη κ. Ανδρέα Καραμάνο, που με κρίνατε άξια να δεχθώ αυτή την υψίστη ακαδημαϊκή τιμή. Η απόφαση του Τμήματος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής του ΓΠΑ να απονείμει τον τίτλο του επιτίμου διδάκτορος, αποτελεί τίτλο τιμής για κάποιον που είναι εκτός των τειχών, που ακολούθησε τον δρόμο του στοχασμού, της ελεύθερης σκέψης και του αντικομφορμισμού.

Σε τέτοιες στιγμές ο άνθρωπος επιστρέφει νοερά στον δρόμο που διένυσε. Σήμερα αναλογίζομαι την πορεία που είχαμε επιλέξει μαζί με τον άνδρα μου Αγγελο Γουλανδρή στις αρχές του ’60, χαράσσοντας τον δρόμο που θα μας οδηγούσε στα διλήμματα του κόσμου. Ο άνδρας μου με τη διορατικότητα που τον διέκρινε δημιούργησε σε ανύποπτο χρόνο ένα πυρήνα, ένα Ιδρυμα, ως χώρο μελέτης, αντίστασης και παιδείας, ως ουδέτερο έδαφος, από όπου αδέσμευτοι θα προχωρούσαμε σε μια προσπάθεια επαναφοράς της κλονιζόμενης ισορροπίας του κόσμου. Είχαμε συλλάβει το μήνυμα της απειλούμενης φύσης, όταν ακόμα δεν υπήρχε συνείδηση των κινδύνων... Θεωρήσαμε την Ελλάδα “ως τον μικρόκοσμο του πλανήτη, μέσα στον οποίο θα δοκιμάζαμε την αντίσταση στην υποβάθμιση, θα αφυπνίζαμε την περιβαλλοντική συνείδηση με γνώση και ευθύνη”, αναφέρομαι σε λόγια του Αγγελου Γουλανδρή... Σε αυτό το οδοιπορικό των 44 ετών καθοδηγητική κεντρική παρουσία ήταν ο σύζυγός μου στον οποίο αισθάνομαι ότι ανήκει μεγάλο τμήμα της τιμής που μου γίνεται εδώ σήμερα....

Οι σπουδές μου με οδήγησαν σε άλλους τομείς: στην πολιτική επιστήμη και στη φιλοσοφία στην Ελλάδα και στη Γερμανία. Είχα την τύχη να ακούσω μεγάλους στοχαστές που προέβλεπαν την κρίση του αιώνα μας. Σε όλη τη διαδρομή των σπουδών μου η ελληνική γη με καλούσε κοντά της. Με τις αισθήσεις, αλλά και με τον νου πλησίασαν οι Ελληνες τους θησαυρούς της γης τους. Αυτές οι λίγες εκατοντάδες βοτάνων του αρχαίου κόσμου έγιναν η βάση της Βοτανικής σε παγκόσμια κλίμακα και τα ελληνικά ονόματα των φυτών σε λατινική μεταγραφή κατέκτησαν όλο τον κόσμο. Ο Αγγελος Γουλανδρής προέταξε τη Βοτανική στις ερευνητικές δραστηριότητες του Μουσείου και διεύρυνε τους ορίζοντές της. Διαπιστώναμε ότι η μεγαλύτερη πολιτιστική επανάσταση της ιστορίας, η αγροτική επανάσταση μετά 10.000 χρόνια είχε εμπλακεί σε επικίνδυνες εφαρμογές με δυσμενείς επιπτώσεις στην ποιότητα του εδάφους, του περιβάλλοντος, του ανθρώπου. Ετσι προχωρήσαμε στη δημιουργία του Κέντρου ΓΑΙΑ ως Κέντρου Περιβαλλοντικής Ερευνας και Εκπαίδευσης σε μια νέα προσέγγιση της Γης, στον ίδιο χώρο που οι αρχαίοι της κάτοικοι συνέλαβαν την κοσμική της δύναμη, τη θεοποίησαν, την ύμνησαν.

Ενα νέο εργαστήριο της Εδαφικής Οικολογίας και Βιοτεχνολογίας λειτουργεί στην υπηρεσία της νέας προσέγγισης της Γεωργίας, της Γεωργίας των Φυσικών Συστημάτων και της Γεωργίας Ακριβείας. Η ποιότητα του εδάφους είναι η συνιστώσα της υγείας του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου. Σήμερα, που όλοι γνωρίζουμε για τη συντελούμενη κλιματική αλλαγή και αναζητούμε τρόπους για την αναχαίτισή της, ο ρόλος της επιστήμης της Φυτικής Παραγωγής είναι να δημιουργήσει πρότυπα για τη γεωργία του μέλλοντος.

Η Γη πλανήτης θα συνεχίσει, εμείς;

Προσεγγίζουμε το μέλλον με αγωνία για τις αλλαγές που χρειάζονται να γίνουν, ώστε να συντηρηθεί η Γη και ο άνθρωπος. Ο χώρος της Γεωπονίας –που περικλείει τον προαιώνιο πόνο, κόπο και μόχθο του ανθρώπου για τη Γη– φέρει την ευθύνη, αλλά και την τιμή να συμβάλει στην επιβίωση του ανθρώπου. Η Γη, με την έννοια του πλανήτη, θα συνεχίσει τη δική της διαδρομή. Η ζωή – η δική μας ζωή και όλο το οικοδόμημα του πολιτισμού μας κινδυνεύουν». «Επιτρέψτε μου, κύριε πρόεδρε, να θεωρήσω την τελετή αυτή σαν συμβόλαιο τιμής. Η υψηλή διάκριση που μου απονέμετε με συντάσσει στη δική σας επιστημονική πορεία, στην οποία δεσμεύομαι να προσφέρω την πνευματική και ηθική μου στήριξη και να θέσω στην υπηρεσία της Γεωπονίας την επιστημονική και παιδευτική λειτουργία του Κέντρου ΓΑΙΑ, σαν φόρο τιμής στην Παμμήτειρα Γαία... Η σημερινή συνεδρίαση εγγράφεται στο προσωπικό μου αρχείο».

 Υπεράνω περιγραφής το πώς, ολόγυρα στην τιμηθείσα, όλοι οι παρευρεθέντες έγιναν ένας κύκλος θερμών συγχαρητηρίων, για την τιμή της αναγόρευσης, για το μέγεθος του έργου, όπως παρουσιάστηκε, για τον δικό της στοχαστικό, προφητικό λόγο για τη Γη, τον άνθρωπο, τον πλανήτη. Για το συμβόλαιο τιμής με το οποίο δεσμεύθηκε να βοηθήσει αυτή η φωτεινή προσωπικότητα, η τόσο ελληνική με την ευρεία έννοια του όρου, να θέσει την όλη λειτουργία του Κέντρου Γαία στην υπηρεσία της Γεωπονίας, οφειλόμενο φόρο τιμής στην Παμμήτειρα Γαία.

 Νίκη Γουλανδρή