«Η ζωή στον πλανήτη εξαφανίζεται και μάλιστα με γοργούς ρυθμούς».

Με αυτή τη δραματική διατύπωση η διεθνής επιστημονική  κοινότητα, μέσω της Παγκόσμιας Ενωσης Προστασίας της Φύσης (IUCN), δημοσιοποίησε την περασμένη εβδομάδα την ετήσια έκθεσή της για την εξαφάνιση των ειδών στον πλανήτη μας: Το 40% των καταγεγραμμένων ειδών τελεί υπό εξαφάνιση, ενώ 785 είδη ζώων και φυτών έχουν ήδη εξαφανιστεί κι άλλα 65 υπάρχουν μόνο σε αναπαραγωγικές μονάδες κι όχι στο φυσικό τους περιβάλλον.

Η κρίση της βιοποικιλότητας, μια από τις σκοτεινότερες πτυχές της συνολικότερης περιβαλλοντικής κρίσης, ήρθε ξανά στην επικαιρότητα με σαφή διαγράμματα κι αριθμούς, που αποκαλύπτουν τις νέες της διαστάσεις.

Η «γενοκτονία των ειδών» συντελείται ως παράπλευρη απώλεια της οικονομικής ανάπτυξης: ο αριθμός των υπό εξαφάνιση ειδών αυξάνει κάθε χρόνο, σε όλες τις ταξινομήσεις χλωρίδας και πανίδας, ο ρυθμός αυτής της αύξησης είναι από 100 μέχρι 1.000 φορές ταχύτερος απ' ό,τι θα ήταν ως φυσική διαδικασία, τα περισσότερο απειλούμενα είδη βρίσκονται στα τροπικά δάση και στις ανεπτυγμένες ή αναπτυσσόμενες χώρες και, τέλος, την τελευταία εικοσαετία, η μεγαλύτερη μείωση πληθυσμών καταγράφεται στα πτηνά και στα αμφίβια.

Κίνδυνος για τον άνθρωπο

«Τα νέα είναι άσχημα για τις πολικές αρκούδες. Και για τους γορίλες των δυτικών αφρικανικών πεδιάδων. Αλλά, επίσης, είναι άσχημα και για τους ανθρώπους», σχολίαζε η Νάνσι Γκιμπς του περιοδικού «Time», θυμίζοντας ότι οι συνέπειες της «αχαλίνωτης επέκτασης των πόλεων, που κατατρώγουν το φυσικό περιβάλλον εκατομμυρίων ειδών χλωρίδας και πανίδας», θα είναι σοβαρότατες και για τον άνθρωπο.

Για τη Ζιλιά Μαρτόν-Λεφέβρ, τη διευθύντρια της IUCN, η απώλεια της βιοποικιλότητας είναι ραγδαία και «καλούμαστε να δράσουμε άμεσα για να την επιβραδύνουμε», καθώς ένα μέλλον ένδειας σε πληθυσμούς ζώων και φυτών σημαίνει ταυτόχρονα και ένα μέλλον στέρησης διατροφικών πόρων -τουλάχιστον.

«Βρισκόμαστε στο κόκκινο» προσθέτει ο δρ Μαρκ Ράιτ, επικεφαλής του βρετανικού τμήματος της WWF, για να διευκρινίσει ότι «η τραγωδία των ειδών του πλανήτη αντικατοπτρίζει την τραγωδία του φυσικού περιβάλλοντος του πλανήτη, καθώς ο άνθρωπος συστηματικά καταστρέφει τα οικοσυστήματα ή τα υπερεκμεταλλεύεται για να ικανοποιήσει τις αυξανόμενες καταναλωτικές του απαιτήσεις».

Η Κόκκινη Λίστα της IUCN, που περιλαμβάνει περίπου 40.000 είδη θηλαστικών, πτηνών, αμφίβιων, ψαριών και φυτών από τα οποία τα 16.306 βρίσκονται υπό εξαφάνιση, αποτελεί στην πραγματικότητα ένα βαρόμετρο των κοινωνικών συνθηκών και της περιβαλλοντικής κατάστασης του πλανήτη.

Κάθε φορά που ένα είδος καταχωρίζεται στα αφανισθέντα ή υπό εξαφάνιση, απεικονίζονται οι πιέσεις της οικονομίας επί των οικοσυστημάτων:

«Η εντατική εκμετάλλευση των βιολογικών πόρων σε ξηρά και θάλασσα δημιουργεί προβλήματα που είναι οξύτερα στις αναπτυσσόμενες περιοχές. Για την προστασία της βιοποικιλότητας, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η σχέση των ανθρώπων με το περιβάλλον τους είναι ανάλογη με το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης» αναφέρει μια ομάδα περιβαλλοντολόγων, που, θορυβημένη από το μήκος της Κόκκινης Λίστας, προτείνει τη δημιουργία ενός διεθνούς συντονιστικού οργάνου για την προστασία της βιοποικιλότητας, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και κατά τα πρότυπα της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή.

Ουτοπικό αίτημα

Πολλοί θεωρούν ότι πρόκειται, μία φορά ακόμη, για ένα «αδύνατο αίτημα», καθώς από το 1992 υπάρχει η διεθνής Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα, χωρίς αποτελέσματα, όπως δείχνει η τραγική πραγματικότητα.

Η Μαρτόν-Λεφέβρ, παρουσιάζοντας τη φετινή Κόκκινη Λίστα της IUCN, δεν παρέλειψε να ρίξει το γάντι στις κυβερνήσεις, επισημαίνοντας ότι οι οικολόγοι δεν αρκούν για να προφυλάξουν τα ζώα και τα φυτά, αλλά χρειάζεται κυρίως η πολιτική βούληση.

Αν σκεφθεί κανείς ότι το 2007 μόνο ένα είδος (ένας παπαγάλος του Μαυρίκιου) βελτίωσε το μέλλον του κι από τα «υπό εξαφάνιση» πήγε στα «απειλούμενα», ενώ αντίθετα άλλα 188 είδη προστέθηκαν στα «υπό εξαφάνιση», τότε είναι ολοφάνερο ότι τέτοια βούληση δεν υπάρχει.

Την περασμένη εβδομάδα, υπήρξαν κι άλλες προειδοποιήσεις από τους αρμόδιους φορείς: για την τήξη των αρκτικών πάγων που αποδεικνύεται πολύ ταχύτερη απ' ό,τι πιστευόταν ότι θα είναι, για την εκρηκτική αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά το 2008, που αναμένεται να είναι το θερμότερο έτος των τελευταίων εκατό χρόνων, και, τέλος, για τη μείωση του προσδόκιμου ορίου ζωής των ανθρώπων στις πόλεις, όπου τα ποσοστά ρύπανσης είναι υψηλά.

Παρά τις προειδοποιήσεις κανείς δεν ανησυχεί για την μπιγκόνια της Μαλαισίας που δεν θα ξανανθίσει ποτέ, έχοντας φέτος κηρυχθεί επίσημα «αφανισθέν είδος» -ένα ανάμεσα σε άλλα 800 που είχαν την ίδια τύχη

Αχιλλέας Φακατσέλης