Τα περισσότερα χαρακτηριστικά στοιχεία του κρητικού περιβάλλοντος συγκεντρώνονται στο νομό Ρεθύμνου. Σε έναν νομό συναντάς όλη σχεδόν την Κρήτη!

Γεωμορφολογικά σχηματισμοί, οικοσυστήματα, φυτά, ζωά ακόμα και οι ανθρώπινες δραστηριότητες συνθέτουν ένα πυκνό πολύπλοκο μωσαϊκό, πλούσια και βαριά κληρονομιά για όλους όσοι ζούμε και διαχειριζομαστε το σήμερα και το αύριο του.

Το περιβάλλον του νομού, όπως και σε όλη την Κρήτη, έχει για  περισσότερο από 8 χιλιετίες συνδεθεί με τον άνθρωπο, σε βαθμό που το φυσικό και το ανθρωπογενές να αποτελούν ενιαίο σύνολο.

Όμως τα σημερινά προβλήματα και οι κίνδυνοι υποβάθμισης που αντιμετωπίζει είναι σημαντικά και άμεσα, καθώς οι πιέσεις που ασκούνται από την «αναπτυξιακή» φρενίτιδα είναι πρωτόγνωρες.

Τα αίτια είναι σε γενικές γραμμές τα ίδια με αυτά της υπόλοιπης Κρήτης και της Ελλάδας.

Η απουσία χωροταξικού σχεδιασμού και εν γένει κάθε σχεδιασμού.

Η απουσία κτηματολογίου.

Η ελλειπής στελέχωση των υπηρεσιών που σχετιζόνται με το περιβάλλον (δασική υπηρεσία, πολεοδομία, αρχαιολογικές υπηρεσίες, υπηρεσίες περιβάλλοντος Ο.Τ.Α., κλπ.).

Η ανυπαρξία περιβαλλοντικής πολιτικής.

Η περιορισμένη περιβαλλοντική συνείδηση των πολιτών.

Οι μειωμένες αντιστάσεις της κοινωνίας στην πολιτιστική ομογενοποίηση.

Οι πιο σημαντικοί περιβαλλοντικοί κίνδυνοι στο νομό είναι:

Η διαχείριση των επιφανειακών υδάτων. Αν και ο νομός δέχεται ικανοποιητικές βροχές (περισσότερο από 600mm το χρόνο) και λόγω του ορεινού ανάγλυφου συγκεντρώνονται σημαντικές ποσότητες νερού σε χειμάρρους, ποταμάκια και πηγές.

Η αυξημένη ζήτηση για άρδευση και ύδρευση και δυστυχώς η κατασπατάληση, απαιτεί σημαντικά έργα υποδομής στη συγκέντρωση (φράγματα) και διανομή του νερού. Η υλοποίηση των έργων προαπαιτεί λεπτομερείς και πολύπλευρες μελέτες. Δυστυχώς η προχειρότητα, η ανευθυνότητα και η σκοπιμότητα έχουν γίνει πλεόν κανόνας.

Η ρύπανση των επιφανειακών υδάτων με κατσίγαρους  καθώς και με αγροτικά, αστικά και κτηνοτροφικά λύμματα, εξακολουθεί να παραμένει ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα στο νομό με πολύπλευρες επιπτώσεις.

Η άναρχη δόμηση των ακτών και η έντονη τουριστική ανάπτυξη στα παράλια, έχουν υποβαθμίσει τα παράκτια οικοσυστήματα με αρνητικές συνέπειες σε ζώα,  φυτά και στην αισθητική του τοπίου.

Αν και το 25% του νομού έχει ενταχθεί στο Δίκτυο Natura 2000 και έχουν καταρτιστεί διαχειριστικά σχέδια για τις περιοχές αυτές, με πιο σημαντικές τον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη και τις εκβολές του Πρέβελη, κανένα διαχειριστικό σχέδιο δεν έχει εφαρμοστεί. Η υποβάθμιση συνεχίζεται επιταχυνόμενη.

Η απουσία σύγχρονου ενιαίου συστήματος διαχείρισης απορριμάτων έχει δημιουρήσει μικρές και μεγάλες χωματερές σε όλη την επιφάνεια του νομού, που αφενός μειώνουν την αισθητική του τοπίου και τη βιοποικιλότητα και αφετέρου αυξάνουν τον κίνδυνο πυρκαγιών και ασθενειών.

Η ανάπτυξη της κτηνοτροφίας, όχι προς την κατεύθυνση της παραγωγής αλλά των επιδοτήσεων, αυξάνει τον αριθμό των εκτρεφόμενων ζώων και την υπερβόσκηση μειώνοντας τη δυναμική των οικοσυστημάτων.

Ταυτόχρονα οι επιδοτήσεις και το εύκολο χρήμα έχουν διαμορφώσει νέα πρότυπα, κυρίως στους νέους, πολύ μακρυά από τη γνώση και το σεβασμό σε αξίες, ιστορία και περιβάλλον.

Η αντιμετώπιση των περισσοτέρων από τα πιο πάνω προβλήματα, όπως ο τρόπος που δίνονται οι επιδοτήσεις, ο χωροταξικός σχεδιασμός, το κτηματολόγιο, οι χρηματοδοτήσεις για έργα υποδομής κλπ., απαιτεί αλλαγή πολιτικών επιλογών σε εθνικό ακόμα και κοινοτικό επίπεδο. Η πίεση εδώ πρέπει να ασκηθεί προς τα έξω.

Αντίθετα προσπάθειες νοικοκυρέματος, διαχείρισης και σωστής ευαισθητοποίησης μπορούν να εφαρμοστούν στο εσωτερικό του νομού με άμεσα θετικά αποτελέσματα.